Co średniowieczni rolnicy mogą nam powiedzieć o naszym mózgu?

No cóż, przerwa od pisania o swoich badaniach trochę trwała ale najważniejsze że chęć do publikowania powróciła. Jako pierwszą chciałabym przybliżyć pracę, która ukazała się już jakiś czas temu w czasopiśmie Symmetry (pl. Symetria). Jak sama nazwa wskazuje, publikowane są tam prace analizujące zjawisko symetrii wśród zwierząt i roślin. Dlatego nie powinien dziwić fakt, że badania na temat związku budowy półkul mózgowych z lewo lub praworęcznością zostały opublikowane właśnie tam. 

Rekonstrukcje trójwymiarowe czaszki oraz puszki mózgowej średniowiecznego rolnika z Ostrowa Lednickiego

Nie ma miejsca na antropologię fizyczną w Polsce

Wraz z objęciem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego przez Pana Jarosława Gowina rozpoczęto pracę nad tzw. Ustawą 2.0. Projekt ten, jak zapowiadano miał wprowadzić szereg reform obejmujących funkcjonowanie szkolnictwa wyższego. Organizowano liczne spotkania, które miały na celu konsultacje i dopracowanie wszelkich niedociągnięć. O poszczególnych etapach informowano na najbardziej popularnych kontach społecznościowych, nie szczędzono wpisów na Twitterze, Facebooku czy nawet Instagramie. Tymczasem mamy początek listopada, co oznacza, że od nieco ponad miesiąca możemy zaobserwować majaki „nowej rzeczywistości” i powoli zacząć komentować zaistniałe zmiany (lub ich brak). Moja opinia jest niestety gorzka i nie wynika z wrodzonej niechęci do wszelkich zmian. Choć jestem osobą o dość młodym stażu „naukowym” uważam, że Polskie szkolnictwo wyższe wymaga reformy, ale ta która właśnie została wdrożona nie jest do końca dobrze przemyślana. Ale może po kolei.

Mężczyzna z Cheddar

Od czasu do czasu tak bywa, że w opinii publicznej pojawia się nowa sensacyjna wiadomość, która bombarduje czytelników ze wszystkich dostępnych stron. Zalewa wszystkie możliwe kanały informacyjne (od gazety, telewizję po Internet), po czym nagle znika, by pojawić się znów po pewnym czasie z jeszcze bardziej wzmożoną siłą. Podobnie dzieje się w przypadku informacji naukowych, a ostatnie dni pokazują, że właśnie taki los spotkał tzw. „człowieka z Cheddar” (ang. Cheddar Man). Ale może po kolei…

Źródło: New Atlas

A w mijającym roku 2017...

Największym pięknem paleoantropologii jest jej nieprzewidywalność. Naukowcy zajmujący się tą dziedziną nauki są regularnie zaskakiwani nowymi doniesieniami, które niejednokrotnie wymuszają zrewidowanie już istniejących teorii. Poniżej przedstawiam moją subiektywną listę najciekawszych odkryć i badań, które miały duży wpływ na rozwój tej dziedziny.

Idzie wąż polną dróżką, nie porusza żadną nóżką...

Zwierzęta otaczają nas wszędzie. Spotykamy je nie tylko w parku czy podczas spaceru w lesie, ale także, w książkach, na obrazach, symbolach, czy … na talerzu podczas obiadu. Ich obecność ma na nas zazwyczaj pozytywny wpływ, gdyż dzięki nim jesteśmy bardziej odporni na alergeny i mamy niższe ciśnienie krwi. Co więcej, ich obecność w dużej mierze przyczyniła się do tego jak został ukształtowany nasz ludzki mózg. Dlatego też, istnieje pogląd, że nasza niechęć lub sympatia do pewnych określonych gatunków może mieć podłoże ewolucyjne. By przeżyć, nasi przodkowie musieli posiadać dwie ważne umiejętności: 1) potrafić wytropić oraz 2) w porę wykryć i uciec przez niebezpiecznym zwierzęciem. I jak się okazuje, ten wewnętrzny niepokój związany z bliską obecnością niektórych gadów został nam po dzień dzisiejszy.

Corallus hortulanus (fot. Mikołaj Kaczmarski)

Ciekawy wywiad w Polskim Radiu

Zapraszam do wysłuchania bardzo ciekawego wywiadu z dr Wiolettą Nowaczewską na temat ostatnich odkryć paleoantropologicznych. Rozmowa nawiązuje do książki prof. Davida R. Beguna, który w oparciu o coraz liczniejsze skamieniałości wysnuł hipotezę mówiącą o tym, iż przodkowie małp człekokształtnych (do których się zaliczamy) wywodzą się z Europy a nie z Afryki. Jak się okazuje, w tej dosyć kontrowersyjnej tezie nie zabrakło polskiego wątku. Profesor Begun wspiera swoją hipotezę najnowszymi odkryciami dr. Gerarda Gierlińskiego, który odkrył na Krecie odciski dwunożnego hominina z okresu miocenu.   

Projekt PRELUDIUM (4 część)

Mimo, iż ostatnimi czasy na stronie cisza, prace nad projektem badającym zmiany w mobilności ludzkiej trwają. Niedawno wróciłam z Wrocławia gdzie miałam przyjemność być goszczona przez dwie jednostki antropologiczne (należące do Państwowej Akademii Nauk oraz Uniwersytetu Wrocławskiego).

Książki warte przeczytania (3 część)

Tak akurat się złożyło, że w ostatnim czasie skupiłam się głównie na czytaniu literatury poświęconej tematyce przyrodniczej. Póki co, książki o szeroko rozumianej biologii i ewolucji człowieka zeszły na boczny tor. Takie zdystansowanie się i poznanie różnych punktów widzenia naukowców z pokrewnej dziedziny naukowej jest niezmiernie ważne. Bo gdzie indziej szukać inspiracji do nowych badań jak nie wokół siebie? Przecież ludzie to też zwierzęta (tylko z trudniejszym charakterem niż inne). Zapraszam na opis dwóch książek, które moim zdaniem są naprawdę warte uwagi.

Wszyscy jesteśmy mieszkańcami sawanny, czyli słów kilka o procesie urbanizacji

W chwili obecnej więcej ludzi mieszka w miastach niż poza ich granicami. Ten światowy trend nie mógł zostać obojętny dla otaczającej nas przyrody. W wielu zurbanizowanych miejscach stwierdza się postępującą fragmentację lub całkowity zanik siedlisk zwierząt i roślin. Co więcej, w miastach coraz częściej i liczniej stwierdza się gatunki tzw. niewyspecjalizowane. Efektem tego jest wzrost homogenizacji biotycznej, czyli spadek różnorodności biologicznej (doskonale obrazuje to poniższy rysunek). Z punktu widzenia przyrody, postępujący proces urbanizacji nie przynosi pozytywnych efektów. 

PAP o moich badaniach, czyli co skrywają morskie muszle

Jeżeli kiedykolwiek próbowaliście własnoręcznie wykonać ozdobę ze znalezionych na plaży muszelek doskonale wiecie, że najtrudniejszą częścią całego zadania jest przekłucie skorupek tak aby ich zanadto nie uszkodzić. Czy jest jakiś inny sposób aby sobie z tym poradzić? Otóż tak, wystarczy poszukać muszli już przewierconych w naturalny sposób. O tym, że wbrew pozorom znalezienie przekłutych skorupek nie jest takie trudne i kto może być za to odpowiedzialny możecie dowiedzieć się z wywiadu udzielonego przeze mnie dla Państwowej Agencji Prasowej (PAP). Okazją do rozmowy z dziennikarką PAPu był nowo opublikowany artykuł w międzynarodowym czasopiśmie PeerJ, której jestem współautorką.

Przykładowe muszle przewiercone lub przekłute w naturalny sposób.

Serdecznie zapraszam do literatury:

Wywiad dla PAP: link 

Oryginalny artykuł: Kubicka AM, Rosin Z, Tryjanowski P, Nelson E. 2017. A systematic review of animal predationcreating pierced shells: implications for the archaeological record of the OldWorld. PeerJ DOI: 10.7717/peerj.2903.

Książki warte przeczytania (2 część)

Wybór popularno-naukowych książek na polskim rynku wydawniczym jest całkiem bogaty, ale cały czas niewystarczający. Dlatego zdarza się, że sięgam po literaturę anglojęzyczną zwłaszcza, że sprowadzanie jej zza granicy jest coraz łatwiejsze. Poniżej przedstawiam krótki opis książek, które udało mi się przeczytać w ostatnim czasie.

Słów kilka o projekcie (3 część)

Nadszedł w końcu ten dzień, w którym ilość zebranego materiału kostnego okazała się wystarczająca aby rozpocząć skanowanie kości udowych. Dlatego dzisiaj po krótce opisze na czym polega i w jaki sposób realizuję kolejny etap mojego projektu naukowego (poprzednie dwie części możecie przeczytać tutaj i tutaj).

Książki warte przeczytania (1 część)

W ostatnim czasie książki napisane w formie rozmowy z naukowcami stają się coraz bardziej popularne. Ich zaletą jest to, że ułatwiają one odbiór treści, osobom niebędących ekspertami w danej dziedzinie. Dodatkowo w tego typu pracach, można znaleźć odpowiedzi na pytania, które być może kiedyś sami sobie zadawaliśmy, ale nie mieliśmy możliwości uzyskania na nie odpowiedzi, lub po prostu baliśmy się je zadać. Z kolei dla osób chcących uzyskać bardziej szczegółowe informacje, tego typu książki mogą sprawiać wrażenie nie uporządkowanych i nazbyt chaotycznych. Aczkolwiek należy podkreślić, że głównym celem tego rodzaju literatury jest popularyzacja nauki oraz zainteresowanie czytelnika w taki sposób by sam spróbował poszerzyć zdobytą już wiedzę.

Słów kilka o projekcie (2 część)

Dzisiaj chciałabym przedstawić dalszą część opisu projektu naukowego, który jest finansowany przez Narodowe Centrum Nauki.

Jakie są najważniejsze cele projektu?

 Głównym celem projektu jest przeprowadzenie wszechstronnej analizy zmian w mobilności ludzi, które zaszły od okresu Paleolitu (150 tysięcy lat temu) do czasów współczesnych. Dzięki tym badaniom uda mi się lepiej odtworzyć jakiego typu zmiany nastąpiły w poziomie mobilności grup ludzkich.

Słów kilka o projekcie (1 część)

Po miesięcznej przerwie w „blogowaniu” (w końcu każdy zasługuje na chwilę odpoczynku :)) wracam z nowym wpisem, w którym chciałabym pokrótce opisać swój najnowszy projekt. Tak się składa, że w połowie maja zdobyłam grant na badania przyznany mi przez Narodowe Centrum Nauki (NCN). Tytuł projektu brzmi: „Analiza strukturalna kości udowej: rekonstrukcja ludzkiej mobilności od Paleolitu do czasów współczesnych”. Jako, że nadrzędnym celem mojego bloga jest popularyzacja nauki z dziedziny ewolucji człowieka, chciałabym dzisiaj napisać coś więcej o moich badaniach.

Czy nadal ewoluujemy?

    Według najnowszych badań przeprowadzonych przez TNS OBOP (Ośrodek Badania Opinii Publicznej), tylko 53% Polaków wierzy w ewolucję. Sytuacja wygląda bardzo podobnie w USA, gdzie niecałe 50% Amerykanów (dokładne wyniki sondażu zależą m.in. od wieku i wykształcenia ankietowanych) uważa, że ewolucjonizm jest jedyną słuszną teorią tłumaczącą powstanie naszego gatunku. Można by stwierdzić, że „wypadamy” w miarę podobnie na tle mieszkańców Ameryki Północnej. Ale jak odpowiedzieliby losowo napotkani mieszkańcy Polski gdyby ich zapytać: czy nasz gatunek (Homo sapiens) nadal ewoluuje? Póki co, nikt nie przeprowadził takiej sondy, ale prawdopodobnie takie pytanie, mogłoby wprowadzić w zdumienie niejedną napotkaną osobę. 

Ostatni Neandertalczyk („The Last Neanderthal”) – streszczenie filmu dokumentalnego

Czy zastanawialiście się kiedyś jak wyglądały losy ostatniego żyjącego na ziemi Neandertalczyka? Jeżeli tak, to nowy film dokumentalny wyprodukowany przez stację BBC może Was zainteresować. Spekulacje dotyczące tego jak doszło do wymarcia tych archaicznych łowców-zbieraczy stały się ponownie popularnym zagadnieniem, a to za sprawą kilku najnowszych artykułów, które ukazały się w bardzo prestiżowych czasopismach naukowych („Nature Reviews Genetics” i „Science”). Na podstawie badań genetycznych wykazano między innymi, że 50 tysięcy lat temu dochodziło wielokrotnie do krzyżowań między anatomicznie współczesnymi ludźmi, a Neandertalczykami. Wyniki przytoczonych badań, pozwalają rzucić nowe światło na to jakie relacje łączyły nas z Neandertalczykami oraz przyczynę ich wyginięcia. 

W cieniu sępów

Gdyby zapytać wybranych losowo przechodniów na ulicy jakie skojarzenia budzą w nich sępy, zapewne ich wydźwięk byłby neutralny lub wręcz negatywny. Prawdopodobnie mała liczba osób zareagowałaby w pozytywny sposób na temat tych ptaków. Przyczyn ukrytej niechęci do sępów może być wiele, np. ich mało atrakcyjny wygląd czy strach przed chorobą lub patogenami znajdującymi się w padlinie, która jest z nimi kojarzona. Ich zazwyczaj negatywny obraz w społecznym postrzeganiu nie pomaga ochronie i walce ze spadającą liczebnością sępów w Europie, Afryce, Ameryce Południowej i Azji. Ale czy zawsze tak było? I czy od zawsze sępy źle kojarzyły się ludziom?

Żródło: http://bit.ly/29IdeQY i http://bit.ly/29YjX5B